donderdag 14 mei 2009

werkvormen samenwerkendleren.

We zijn op zoek gegaan naar verschillende vormen van samenwerkend leren die ons inspireren en kunnen toepassen in onze lessenreeks.
De volgende vormen spreken ons aan:

Flitsen
Stappen
1 Het aanleren van een vaardigheid
De leerkracht oefent met de leerlingen bijvoorbeeld de tafel van 7 en de tafel van 8. Dit kan klassikaal maar de leerkracht kan de leerlingen ook individueel een werkblad met tafels in laten vullen.
2 Het maken van flitskaarten
Op de ene kant van de flitskaart staat een vraag/opgave; op de andere kant het ant­woord. Op de kaartjes kunnen bijvoorbeeld tafelsommen staan. Het moeten altijd opgaven zijn waarbij maar een antwoord goed is. De leerkracht kan zelf flitskaartjes maken en deze in meerdere lessen gebruiken. Wel zo efficiënt is het om de leerlingen hun eigen kaartjes te laten maken. Op ieder (gekleurd) kaartje schrijft iedere leerling één woord dat hij fout heeft geschreven of één som die hij fout heeft gemaakt. Aan de andere kant van het kaartje zet de leerling het
goede woord of het goede antwoord op de som. Wanneer een leerling weinig of geen fouten maakt, schrijft hij een som of een woord op dat hij moeilijk vindt. Op deze manier oefenen kinderen precies wat ze zelf moeilijk vinden.
3 In tweetallen gaan zitten
De leerlingen gaan in tweetallen zitten. Ze wisselen hun stapeltjes flitskaarten uit en besluiten wie er begint met het flitsen van de kaarten.
4 Flitsen
De helper leest de vraag voor, bijvoorbeeld 8 x 3. De leerling zegt het antwoord of schrijft het op. De helper controleert het antwoord, Als het antwoord goed is, krijgt de leerling zijn kaartje terug. Als het antwoord fout is, verdwijnt het kaartje weer onder de stapel en komt later terug. Dit duurt net zo lang totdat de leerling alle kaartjes teruggewonnen heeft van de helper. De helper mag niks voorzeggen, maar mag wel aanwijzingen geven wanneer de leerling er niet uitkomt. Belangrijk is ook dat de helper af en toe een complimentje geeft als het goed gaat.
Met name bij het oefenen van spelling kan, als de opdracht moeilijk is voor de leerling, ook op een andere manier gewerkt worden. De helper leest het woord of de zin voor laat daarna het kaartje zien. De leerling kijkt even naar het goede antwoord. Vervolgens draait de helper het kaartje weer om, en leest het woord of de zin hardop voor. De leerling schrijft het antwoord op.
5 Wisselen van de rollen
De leerlingen wisselen van rol, de andere leerling mag nu flitsen.
6 Klassikale nabespreking
Wanneer iedereen zijn kaartjes heeft teruggewonnen, vindt er een (korte) klassikale nabespreking plaats. De leerkracht evalueert of de leerlingen vinden dat ze goed geholpen hebben en goed geholpen zijn.

Toepassing
Groep: 3 t/m 8
Duur: 10 -15 min.
Lesmoment
zelfstandige verwerking
Geschikt voor
- gesloten vragen
- vooral geschikt voor automatiseren en feitenkennis
- taal, rekenen, zaakvakken
Samenwerkingsvaardigheden
hulp geven en hulp vragen. wachten op elkaar
Materiaal:
flitskaarten

Voorbeelden
Taal
letterkennis
oefenen met spelling: de leerling schrijft verkeerd gespelde of moeilijke woorden op een kaartjes
leren verklanken van woorden. moeilijke woorden lezen
woorden flitsen met een of meer weggelaten letter; de ander schrijft het hele woord op
woordbetekenissen
tegenstellingen
Rekenen
tafels van vermenigvuldiging hoofdrekenen
Zaakvakken
topografie
jaartallen
andere feitenkennis

Tips en Adviezen
● Bij spellingsoefeningen staat maar op één kant van het kaartje een woord (correct geschreven). Degene die aan het flitsen is zegt het woord en degene die oefent schrijft het woord op. Daarna controleert de helper of het woord goed geschreven is.
● De leerlingen kunnen ook om de beurt elkaar een of twee kaartjes laten zien en dan van rol wisselen.


Interviews
Stappen
1 Toelichting door de leerkracht
De leerkracht geeft aan over welk onderwerp de leerlingen elkaar gaan intervie­wen. Daarna worden tweetallen gevormd.

2 Vragen bedenken
Alle leerlingen bedenken voor zichzelf welke vragen ze aan de ander willen gaan stellen en schrijven deze ook op .


3 Eerste interviewronde
In ieder tweetal stelt leerling 1 aan leerling 2 vragen die hij ver­zonnen heeft. Hij probeert ook door te vragen als het antwoord erg kort of niet helemaal duide­lijk is.

4 Tweede interviewronde
De leerlingen wisselen binnen de tweetallen van rol.

o
" 1."
5 K1assikale nabespreking
De bevindingen worden klassikaal uitgewisseld. De leerkracht vraagt aan een aantal leerlingen wat zij van hun gesprekspartner hebben gehoord.

Toepassing
Groep: 5 t/m 8
Duur: 10 -15 min.
Lesmoment
voorkennis actualiseren. oriëntatie, zelfstandige verwerking, reflectie, terugblik
Geschikt voor
- informatie uitwisselen en verzamelen, tekstbegrip, meningsvorming, creatief denken, oplossingsstrategieën - taal, zaakvakken. rekenen
groepsvorming
Samenwerkingsvaardigheden
luisteren naar elkaar, vragen stellen aan elkaar, samenvatten wat de ander heeft verteld

Voorbeelden
Taal
leerlingen interviewen elkaar over een gelezen tekst leerlingen vragen elkaar naar hun mening over ..
Rekenen
leerlingen interviewen elkaar over hoe ze een som of probleem hebben opgelost welke oplossingen ze kunnen bedenken
hoe ze datgene kunnen toepassen wat ze net hebben geleerd
Zaakvakken
leerlingen vragen aan elkaar wat zij al weten en wat ze nog willen weten over een bepaald onderwerp
stellen vragen over een tekst die ze net gelezen hebben of een video die ze hebben gezien
Groepsvorming
leerlingen stellen vragen over dingen die ze hebben meegemaakt in het weekend of de vakantie
stellen vragen over sport en hobby's

Tips en adviezen
● De werkvorm is niet eenvoudig. de leerlingen moeten goed naar elkaar kun­nen luisteren en vragen kunnen stellen. Wellicht is het nodig eerst apart aan­dacht te besteden aan het leren stellen van vragen en eventueel het doorvra­gen.
● Bij een oneven aantal leerlingen wordt een drietal gevormd. Twee leerlingen stellen de vragen. Iedere leerling wordt één keer geïnterviewd.
● Een variant op deze werkvorm is dat na een interview in tweetallen uitwisse­ling plaatsvindt in groepjes van vier. De leerlingen vertellen om de beurt (ro­tonde) wat ze in het interview van hun gesprekspartner te weten zijn gekomen.
Een andere variant is dat leerlingen groepjes vormen en één van de groepsle­den interviewen. Een groepslid wordt geïnterviewd door de anderen die om de beurt een vraag stellen.


Woordenweb
Stappen
1 Uitdelen van een groot vel papier per groep
Elke groep krijgt één groot vel papier. De groepsleden hebben elk een eigen kleur potlood/stift. Hierdoor heeft de leerkracht overzicht op de individuele bijdragen van de leerlingen.
2 Maken van een woordenweb
Midden op het vel papier staat in een cirkel of vierkant het centrale onderwerp of het begrip. bijvoorbeeld de titel van een gelezen boek of het onderwerp dat in een zaakvakkenles behandeld is of gaat worden. De leerkracht kan dit zelf vooraf op het vel schrijven of hij laat de leerlingen dit doen. Vervolgens vraagt de leerkracht aan de leerlingen met woorden aan te geven wat de titel bij de leerlingen oproept (de hoofdpersonen. de acties van de hoofdpersonen etc.). Bij het maken van het woordenweb werken de leerlingen via de werkvorm rotonde. Om de beurt. met de wijzers van de klok mee. mogen de groepsleden iets opschrijven. tekenen of op­plakken.
3 Aangeven van de relaties (alleen voor de hoogste groepen)
Vervolgens geven de leerlingen door middel van lijnen of pijlen relaties tussen de begrippen weer. Bij een woordenweb naar aanleiding van een gelezen boek bij­voorbeeld. trekken de leerlingen lijnen tussen hoofdpersonen en schrijven bij de lijn wat de relatie tussen deze personen is. Bijvoorbeeld een lijn tussen Madelief en Roos en zetten bij de lijn 'vriendin van' ..
4 Klassikale uitwisseling
Na afronding van de opdracht worden de woordenwebben opgehangen en lichten woordvoerders van de groepen de woordenwebben toe.
Toepassing
Groep: 1 t/m 8
Duur: 10 -15 min.
Lesmoment
introductie, voorkennis actualiseren, zelfstandige verwerking, terugblik
Geschikt voor
- open opdrachten
- inventariseren van voorkennis
- begrijpen van teksten
- samenvatten van wat is geleerd
- taal, zaakvakken
Samenwerkingsvaardigheden
luisteren. overleggen, besluiten nemen
Materiaal
grote vellen en stiften

Voorbeelden
Taal
begrijpend lezen: zowel informatieve als verhalende teksten
een woordweb maken van een gelezen verhaal: wat zijn de relaties tussen de per­sonen,
een woordenweb maken van een nieuw begrip zoals oerwoud
Zaakvakken
inventariseren van voorkennis; wat weten de leerlingen al van Frankrijk, van in­secten ofvan de Tweede Wereldoorlog?
verwerken van gelezen teksten; belangrijke woorden uit de tekst opschrijven en met elkaar in verband brengen.
Kleuters
woordenschatontwikkeling rond thema's: de markt, de kledingwinkel, baby's, jonge dieren en verder ieder thema dat in groep 1 en 2 gekozen wordt om over te werken.

Tips en adviezen
● Woordenweb is zeer effectiefvoor het activeren van de voorkennis van de leer­lingen ('wat weet ik al van dit onderwerp'), voor het leren van nieuwe begrip­pen en de relaties tussen begrippen ('wat zijn de verschillen tussen een vogel en een hond?') en voor het samenvatten van wat er is geleerd.
● In de groepen waar de leerlingen nog niet kunnen schrijven werken we met te­keningetjes of plakken de leerlingen plaatjes op. Als leerlingen een woorden­web met plaatjes gaan maken is een voorbereidende stap nodig waarbij de leer­lingen in tijdschriften plaatjes zoeken en uitknippen. Om de geletterdheid van leerlingen te stimuleren, kan de leerkracht de leerlingen stimuleren ook woor­den bij de plaatjes te schrijven ofte stempelen. De leerkracht kan de woorden zo nodig eerst voorschrijven.
● Een variatie is de leerlingen eerst zelf een woordenweb te laten maken. De woordenwebben worden vervolgens in het groepje vergeleken en tenslotte wordt er één woordenweb voor de gehele groep samengesteld.
● Een tweede variatie is om elke subgroep een woordenweb te laten maken en vervolgens klassikaal één woordenweb te maken.
● Een eenvoudiger variant is de woordspin. In het midden staat een trefwoord of een naam van een persoon uit het verhaal. Vervolgens schrijven de leerlingen acht woorden op die iets met het trefwoord of de persoon te maken hebben.
● Belangrijk is dat de groepsleden verder gaan op wat andere groepsleden heb­ben ingebracht. Het is niet de bedoeling dat ieder groepslid alleen maar werkt op het stuk papier dat vlak voor hem ligt. De leerkracht kan dit nagaan als de groepsleden ieder met een eigen kleur werken.


Brainstorm
Stappen
Stap 1 De leerkracht legt de bedoeling en de werkwijze uit
De leerlingen moeten proberen om zo snel mogelijk ideeën in te brengen, geen en­kel idee is raar. De leerlingen proberen om op elkaars ideeën voort te bouwen. De ideeën staan niet allemaal los van elkaar. De leerkracht geeft goed aan dat de in­breng van iedere leerling belangrijk is, er zijn geen goede of slechte ideeën. De leerlingen mogen ook gekke ideeën in brengen.

Brainstorm heeft vier kenmerken:
1 Snel tempo: zeggen wat in je opkomt, niet te lang denken
2 Elke inbreng is waardevol
3 Ook gekke ideeën zijn welkom
4 Inhaken en voortborduren op elkaars ideeën
Stap 2 Brainstormen
De leerlingen krijgen een opdracht. De leerkracht geeft aan hoe lang de leerlingen de tijd hebben. Een voorbeeld kan zijn: 'Bedenk in drie minuten zoveel mogelijk dingen of activiteiten die wat te maken hebben met gezond eten'. De leerlingen gaan aan het werk. Eén leerling is schrijver.
Stap 3 Klassikale nabespreking
De resultaten van brainstorm, worden klassikaal nabesproken. De leerkracht vraagt aan alle groepen een aantal bevindingen met de rest van de klas te delen. Hij vraagt de leerlingen waarom ze juist die associaties met 'gezond eten' hebben bedacht.

Toepassing
Groep: 3-8
Duur: 10 min.
Lesmoment
voorkennis actualiseren. oriëntatie
Geschikt voor
- open vragen
- creatief denken, inventariseren
- taal. rekenen. zaakvakken
Samenwerkingsvaardigheden
luisteren, elkaar gelegenheid geven een inbreng te hebben

Voorbeelden
Taal
leerlingen brainstormen ter voorbereiding op van het lezen of schrijven van een tekst.
Rekenen
hoe kun je dit probleem aanpakken?
in welke situaties het handig is te schatten?
wat zijn redenen om oppervlakte of inhoud te bepalen?
op welke manieren kun je het getal 6 uitdrukken (5 + 1. 18/3 of een hand en een duim)
Zaakvakken
hoe kun je de top van een berg bereiken?
op welke manieren kun je energie besparen? hoe kan het fileprobleem opgelost worden?
wat je kunt doen als je de huissleutel vergeten hebt en naar binnen wilt? hoe je kunt reageren als ... ?

Tips en adviezen
● Brainstorm is een effectieve manier om creatief denken te stimuleren. Deze werkvorm is met name geschikt voor zeer open opdrachten met verschillende oplossingen. Door met de hele groep te brainstormen, komt een groot aantal ideeën op tafel. Het idee van een ander brengt je vaak zelf weer op een nieuw idee.
● Van ieder groepslid wordt een inbreng verwacht. Omdat hij bij het brainstormen en associëren vaak om spontane reacties gaat is het bij deze werkvorm niet no­dig via de rotonde te werken. Het is niet erg als een groepslid twee keer achter elkaar iets inbrengt. Wel is belangrijk dat iedere leerling de kans krijgt een in­breng te hebben.


Binnencirkel - Buitencirkel
Inside-Dutside Circle (1994)
Deze werkvorm is met toestemming ontleend aan het boek van Dr. Spencer Kagan "Cooperative Lear­ning", beschikbaar bij Kagan Publishing, www.kagancoopleam.com
Voor een integrale vertaling van dit boek zie: Coöperatief Leren, het complete handboek door Dr. Spen­cer Kagan (www.rpcz.nl)

Stappen
1 De leerlingen vormen twee cirkels
De leerkracht vormt tweetallen. Binnen een tweetal is een leerling nummer 1 en de ander nummer 2. De nummers 1 vormen een cirkel. Als de cirkel staat, zoeken de nummers 2 hun partner op en gaan er achter staan. De nummers 1 draaien zich om en kijken naar hun partner.
2 Uitwisselen van informatie
De leerkracht stelt een vraag. Open vragen zijn geschikt voor deze opdracht. De leerlingen in de buitencirkel geven het antwoord, de leerlingen van de binnencirkel luisteren.
Een efficiënte werkwijze is wanneer niet de leerkracht een vraag stelt, maar de leerlingen elkaar een vraag stellen, bijvoorbeeld over een onderwerp dat pas in de groep besproken is. Iedere leerling moet dan zelf een vraag bedenken.
3 Wisselen van rol
Nu mogen de leerlingen van de binnencirkel hun antwoord geven. De leerlingen blijven nog gewoon op hun plaats staan.
4 De leerlingen roteren
Nu gaan de leerlingen naar een nieuwe partner. De leerkracht geeft hiervoor de volgende aanwijzingen:
Geef elkaar de rechterhand en draai daarna met de rechterschouder naar elkaar toe. De kinderen in buitencirkel schuiven zo meteen 5 plaatsen op. Degene waar je nu tegenover staat telt niet mee. Geef iedere leerling die je tegen komt 'high five' (handen tegen elkaar op schouderhoogte). Bij iedere handklap tellen we met el· kaar hardop.
De leerkracht kan variëren in het aantal plaatsen dat de leerlingen doorschuiven. Begin met het laten draaien van één cirkel tegelijk. Als het goed gaat kunnen bei­de cirkels tegen elkaar in draaien.
Toepassing
Groep: 1-8
Duur: 10 - 20 min.
Lesmoment
begeleide inoefening, zelfstandige verwerking
Geschikt voor
- open vragen
- inoefenen, repeteren, informatie uitwisselen
- taal, rekenen, zaakvakken
- klasvorming
Samenwerkingsvaardigheden
luisteren, uitwisselen van informatie

Voorbeelden
Taal
leerlingen stellen elkaar vragen over een tekst die ze klassikaal gelezen hebben.
Rekenen
hoofdrekenen: leerlingen bedenken zelf sommen die ze elkaar opgeven
Zaakvakken
kennis-, inzicht- of meningsvragen naar aanleiding van een behandeld onder­werp.
Kleuters watvindjevan ..
kiezen uit alternatieven met daarbij een uitleg: wat doeje liever lopen of fietsen? waarom?
rijmwoorden
Klasvorming
leerlingen wisselen persoonlijke informatie uit waardoor ze elkaar beter leren kennen:
wat vind jij het allerleukste om te doen? wat vind je het leukste van school?
wat is je favoriete vakantie, huisdier, sport? wat is je grootste wens?

Tips en adviezen
● Binnencirkel-buitencirkel vergt ruimte. Maar de leerkracht kan deze werk­vorm uitstekend in een gymlokaal ofbuiten toepassen.
● Bij een oneven aantal leerlingen wordt een tweeling gevormd: twee kinderen geven elkaar een hand en lopen samen. Plaats de tweeling in de buitenste cir­kel vanwege de loopruimte.

Bron:

http://www.warinschool.nl/downloads/samenwerkend%20leren.doc

Geen opmerkingen:

Een reactie posten